Een sigaret lijkt simpel: tabak, papier en een filter. Maar zodra je hem aansteekt, verandert dat. Bij het verbranden ontstaan meer dan 7.000 chemische stoffen. Veel daarvan zijn giftig, en minstens 70 kunnen kanker veroorzaken. In dit artikel lees je welke stoffen dat zijn, wat ze met je lichaam doen en waarom stoppen het enige is dat echt helpt.
Het korte antwoord
- Meer dan 7.000 stoffen in rook en tabak, volgens de Amerikaanse FDA.
- 111 stoffen staan op de FDA-lijst van schadelijke en mogelijk schadelijke bestanddelen.
- Minstens 70 stoffen zijn kankerverwekkend, volgens de American Cancer Society.
- 19.220 mensen overleden in 2024 in Nederland naar schatting door roken, onder wie 7.870 aan longkanker en 5.540 aan COPD (VZinfo, RIVM).
Nicotine: waarom je blijft roken
Nicotine is de stof die je verslaafd maakt. Binnen ongeveer tien seconden na een trekje bereikt ze je hersenen en zorgt ze voor de afgifte van dopamine. Dat geeft een kort gevoel van rust of beloning. Zodra het nicotinegehalte daalt, voel je onrust en trek. Zo ontstaat de cirkel.
Nicotine zelf is niet de grootste oorzaak van ziekte. De schade komt vooral van de rook: teer, koolmonoxide en de duizenden stoffen die bij het verbranden vrijkomen. Nicotine is wel de reden dat je die rook elke dag opnieuw inademt. Daarom richten we ons bij het stoppen op de gewoonte en de behoefte achter de sigaret, en niet alleen op de nicotine.
Teer: de kleverige laag in je longen
Teer is de bruine, kleverige neerslag uit tabaksrook. Het is geen losse stof maar een mengsel van duizenden deeltjes. Het zet zich af in je luchtwegen, beschadigt de trilhaartjes die je longen schoonhouden en bevat veel van de kankerverwekkende stoffen uit de tabel hieronder, zoals benzo[a]pyreen.
Koolmonoxide: minder zuurstof in je bloed
Koolmonoxide is hetzelfde gas dat uit een slecht afgestelde geiser komt. Het bindt zich veel sterker aan je rode bloedcellen dan zuurstof. Daardoor vervoert je bloed minder zuurstof en moet je hart harder werken. Het goede nieuws: binnen een dag na je laatste sigaret is het koolmonoxidegehalte in je bloed weer normaal.
De belangrijkste schadelijke stoffen
Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de WHO deelt stoffen in naar hoe zeker het is dat ze kanker veroorzaken. Groep 1 betekent: kankerverwekkend bij mensen. Groep 2A: waarschijnlijk kankerverwekkend. Groep 2B: mogelijk kankerverwekkend.
| Stof | Je kent het van | IARC |
|---|---|---|
| Benzeen | Benzine | Groep 1 |
| Formaldehyde | Conserveermiddel voor lichaamsweefsel | Groep 1 |
| NNK en NNN (tabaksspecifieke nitrosaminen) | Komen alleen voor in tabak | Groep 1 |
| Benzo[a]pyreen | Roet en aangebrand vlees | Groep 1 |
| 1,3-butadieen | Rubberindustrie | Groep 1 |
| Arseen | Vroeger gebruikt als rattengif | Groep 1 |
| Cadmium | Oplaadbare batterijen | Groep 1 |
| Nikkelverbindingen | Metaalindustrie | Groep 1 |
| Polonium-210 | Radioactief element | Groep 1 |
| Acroleïne | Rook van verbrande olie | Groep 2A |
| Lood(verbindingen) | Oude waterleidingen en verf | Groep 2A |
| Aceetaldehyde | Ontstaat ook als je lichaam alcohol afbreekt | Groep 2B |
| Koolmonoxide | Uitlaatgas, slecht afgestelde geiser | Giftig, niet ingedeeld als kankerverwekkend |
| Blauwzuur (waterstofcyanide) | Industrieel gif | Giftig, beschadigt de trilhaartjes |
| Ammoniak | Schoonmaakmiddel | Toegevoegd, vergroot de opname van nicotine |
Tabaksrook als geheel staat ook in Groep 1. De stoffen versterken elkaar: het risico komt niet van één stof, maar van de combinatie die je jarenlang dagelijks inademt.
Wat fabrikanten toevoegen
Tijdens de productie worden stoffen aan tabak toegevoegd. Volgens de FDA voegen fabrikanten ammoniak toe om de opname van nicotine te vergroten, en suikers en smaakstoffen om de scherpe smaak van de rook te maskeren. Bij verbranding kunnen uit die toevoegingen nieuwe schadelijke stoffen ontstaan. Sinds 20 mei 2020 zijn sigaretten en shag met een kenmerkende smaak, zoals menthol, verboden in de Europese Unie.
Is shag of een 'light' sigaret minder schadelijk?
Nee. Shag bevat dezelfde soort stoffen en rokers van shag inhaleren vaak dieper. Bij 'light'-sigaretten, die niet meer zo mogen heten, compenseren rokers onbewust door vaker of dieper te trekken. Er bestaat geen veilige sigaret en geen veilig aantal sigaretten per dag.
Wat dit voor jou betekent
Het goede nieuws is dat je lichaam direct begint te herstellen als je stopt. Hoe eerder je stopt, hoe meer gezondheidswinst. Lees in wat er in je lichaam gebeurt na je laatste sigaret hoe dat herstel verloopt.
Weten wat er in een sigaret zit, helpt veel mensen om de knoop door te hakken. Het stoppen zelf gaat over iets anders: de gewoonte, de emotie en het zelfbeeld die bij roken horen. Daar helpen hypnotherapie en coaching bij. Ze genezen geen ziekte, maar ze ondersteunen je bij het stoppen. Heb je klachten zoals aanhoudend hoesten, kortademigheid of pijn op de borst, ga dan altijd naar je huisarts.
Doe de rokerstest en ontdek in twee minuten welk type roker je bent.